Tìm hiểu Quốc tế ngữ

17/9/2011

Cập nhật về Esperanto

Tháng 9 năm 2011

Trong một thế giới ngày càng ý thức về quyền của các dân tộc thiểu số và đa dạng văn hóa, ngôn ngữ quốc tế Esperanto đang được sự các nhà hoạch định chính sách quan tâm trở lại… Các tổ chức phi chính phủ đang gây sức ép để đưa vấn đề  ngôn ngữ quốc tế vào chương trình nghị sự tại Liên hiệp quốc và Liên minh châu Âu… Tuyên ngôn Praha, một văn bản mới trình bày lại các giá trị và mục tiêu cơ bản của phong trào Esperanto, nhấn mạnh tính dân chủ về ngôn ngữ

Việc cử hành kỷ niệm 150 năm ngày sinh của Zamenhof, tác giả của Esperanto (1859-1917), bắt đầu bằng  một hội nghị chuyên đề tại trụ sở UNESCO vào tháng 12 năm 2008, lên đến đỉnh điểm bằng Đại hội quốc tế Esperanto tại nơi sinh của Zamenhof, Bialistok (Ba Lan), và kết thúc bằng một hội nghị chuyên đề ở New York với sự tham dự của các nhà ngoại giao Liên Hiệp Quốc. Hội Quốc tế ngữ toàn cầu UEA (Universala Esperanto Asocio) thường xuyên được nhiều nước đề xuất như là một ứng cử viên cho giải Nobel Hòa bình , trong số đó năm 2009 có Quốc hội Ba Lan… Hội Quốc tế ngữ Burundi đã trở thành thành viên thứ bảy mươi của UEA. Hiện nay có khoảng hai mươi nước châu Phi có hội Quốc tế ngữ… Thành phố Herzberg ở Đức tự tuyên bố là một "thành phố Esperanto”… Phiên bản Esperanto của Wikipedia đã có hơn 150.000 bài viết vào giữa năm 2011… Mặc dù có hơn 700 trang, bách khoa toàn thư bằng tiếng Anh về văn học nguyên gốc tiếng  Esperanto đã được gọi là "ngắn gọn”… Dưới đây là một số sự kiện bổ sung về tình trạng hiện tại của Esperanto.
 

Mục đích và nguồn gốc

 

Cơ sở những gì đã trở thành ngôn ngữ quốc tế Esperanto được công bố ở Vác-sa-va năm 1887 bởi tiến sĩ Lejzer Ludwik Zamenhof. Ý tưởng về một ngôn ngữ quốc tế được hoạch định, nhằm mục đích không phải để thay thế các ngôn ngữ dân tộc, mà để dùng như một ngôn ngữ thứ hai, cho tất cả mọi người không phải là điều mới lạ. Tuy nhiên, Zamenhof đã thấy rằng một ngôn ngữ như vậy phải phát triển thông qua việc sử dụng tập thể, do đó, ông giới hạn đề nghị ban đầu của mình bằng một ngữ pháp nhỏ gọn và từ vựng nhỏ. Esperanto ngày nay là một ngôn ngữ đầy đủ với một cộng đồng người nói ngôn ngữ này trên khắp thế giới với những nguồn lực ngôn ngữ toàn diện. Nhiều ý tưởng của Zamenhof  đã đi trước ý tưởng của người sáng lập ngôn ngữ học hiện đại, nhà cấu trúc học Ferdinand de Saussure (có anh trai René nói tiếng Esperanto).
 
Đặc điểm
Esperanto vừa là ngôn ngữ nói vừa là ngôn ngữ viết. Từ vựng của nó xuất phát chủ yếu từ các ngôn ngữ Tây Âu, trong khi cú pháp và hình thái của nó thể hiện manh mẽ ảnh hưởng của ngôn ngữ Slavơ.
Các hình vị Esperanto bất biến và hầu như có thể kết hợp lại một cách vô hạn thành nhiều từ khác nhau, ngôn ngữ này cũng có nhiều điểm chung với các ngôn ngữ biệt lập như tiếng Trung Quốc, trong khi cơ cấu nội bộ từ của nó cho thấy điểm tương đồng với các ngôn ngữ dính kết như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Swahili, và tiếng Nhật Bản.
 

Phát triển

 

Lúc đầu, ngôn ngữ bao gồm khoảng 1000 từ gốc, từ đó 10.000 đến 12.000 từ có thể được hình thành. Ngày nay, các từ điển Esperanto thường chứa từ 15.000 đến 20.000 từ gốc, mà từ đó hàng trăm ngàn từ có thể được hình thành, và ngôn ngữ tiếp tục phát triển: một Viện Hàn lâm Esperanto giám sát các xu hướng hiện tại. Theo thời gian, ngôn ngữ đã được sử dụng cho hầu hết tất cả những mục đích có thể hình dung được, một số mục đích gây tranh cãi hoặc có vấn đề: Ngôn ngữ này bị cấm, và người sử dụng ngôn ngữ bị bức hại, bởi Stalin, coi như ngôn ngữ “của bọn theo chủ nghĩa thế giới” và Hitler, coi đó là “ngôn ngữ của người Do Thái” (Zamenhof là người Do Thái ). Mặc dù Esperanto được dự định như là một ngôn ngữ thứ hai, nhưng vẫn có tới một nghìn người bản ngữ Esperanto nói tiếng đó như tiếng mẹ đẻ.
 

Người sử dụng

 

Hội Quốc tế ngữ toàn cầu (UEA), mà hội viên của mình là thành phần tích cực nhất của cộng đồng Esperanto. Các hội quốc gia thành viên tại 70 quốc gia và các hội viên cá nhân tại 120 quốc gia. Căn cứ vào số sách giáo khoa được bán và số  thành viên của các hội địa phương, số người có kiến thức về Esperanto có thể lên tới con số hàng trăm ngàn và có thể là hàng triệu. Những người nói Esperanto có mặt khắp nơi trên thế giới, mặc dù có sự tập trung đáng chú ý ở các nước rất khác nhau  như Trung Quốc, Nhật Bản, Brazil, Iran, Madagascar, Bulgaria và Cuba.
 
Giảng dạy Esperanto
Khả năng giao tiếp bằng Esperanto có thể được có được một cách nhanh chóng. Do đó, nó là tiền đề lý tưởng cho việc học các ngôn ngữ khác. Trong vòng một tuần lễ, học sinh có thể bắt đầu sử dụng Esperanto để trao đổi thư từ, và trong vòng vài tháng có thể dùng ngôn ngữ này để giao tiếp trong các chuyến đi nước ngoài do nhà trường tổ chức. Các thí nghiệm và quan sát không chính thức chứng minh rằng việc học tập Esperanto trước có một ảnh hưởng thuận lợi cho việc học tập các ngôn ngữ đầu tiên và thứ hai. Esperanto được giảng dạy tại một số trường học, mặc dù hầu hết mọi người tìm hiểu nó thông qua tự học, bằng cách trao đổi thư từ, theo một lớp học hoặc qua Internet thông qua các trang web như www.lernu.net cung cấp các khóa học bằng hơn 30 ngôn ngữ.
Có sách giáo khoa và sách tự học bằng hơn 100 thứ tiếng. Trang web www.esperanto.net đưa ra một số ý tưởng về hoạt động giảng dạy hiện nay.
 

Chính thức được công nhận

 

Năm 1954, Đại hội UNESCO công nhận rằng những thành tựu của Esperanto phù hợp với mục tiêu và lý tưởng của UNESCO, và quan hệ chính thức đã được thiết lập giữa UNESCO và UEA. Năm 1985 Đại Hội kêu gọi các nước thành viên và các tổ chức quốc tế để thúc đẩy việc giảng dạy Esperanto trong các trường học và sử dụng Esperanto trong các vấn đề quốc tế. UEA cũng đã có mối quan hệ chính thức với Liên Hiệp Quốc, UNICEF, Hội đồng Châu Âu, Tổ chức các nước châu Mỹ, và Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế (ISO).
 

Các cuộc gặp gỡ và đi du lịch

 

Hơn một trăm hội nghị quốc tế và các cuộc hội họp được tổ chức mỗi năm bằng Esperanto – mà không cần phiên dịch. Cuộc gặp gỡ lớn nhất là Đại hội Quốc tế ngữ Toàn cầu tổ chức hàng năm gần đây nhất tại Yokohama (2007), Rotterdam (2008), Bialystok (2009), Habana (2010), và Copenhagen (2011). Hội nghị Esperanto vùng Trung Đông lần thứ hai diễn ra tại Iznik, Thổ Nhĩ Kỳ năm 2009, Đại hội châu Á lần thứ 5 diễn ra ở Mông Cổ năm 2010, và Đại hội toàn châu Mỹ lân thứ 8 diễn ra tại São Paulo vào năm 2011.
Phiên bản 2011 của cuốn sổ tay Pasporta Servo, một dịch vụ được điều hành bởi tổ chức thanh niên của UEA, có địa chỉ của 1.087 người tiếp đón tại 90 quốc gia, cung cấp miễn phí chỗ ở qua đêm cho du khách nói tiếng Esperanto.
 

Nghiên cứu và thư viện

 

Nhiều trường đại học bao gồm Esperanto trong các giáo trình khóa học về ngôn ngữ học, trong khi một vài trường khác dạy nó như một chủ đề riêng biệt. Đặc biệt đáng chú ý là trường Đại học Poznan ở Ba Lan, mà cung cấp một chương trình học trong môn ngôn ngữ học quốc tế (interlinguistics). Thư mục tham khảo của Hiệp hội Ngôn ngữ hiện đại của Mỹ mỗi năm có hồ sơ của hơn 300 ấn phẩm học thuật về Esperanto. Thư viện của Bảo tàng quốc tế Esperanto tại Vien (một phần của Thư viện Quốc gia Áo) có hơn 35.000 đầu sách và hiện vật. Các thư viện lớn khác với hơn 20.000 hiện vật bao gồm Thư viện Hodler tại trụ sở UEA tại Rotterdam, Thư viện của Hội Quốc tế ngữ Anh ở Stoke-on-Trent, Thư viện Quốc tế ngữ Đức tại Aalen, và Thư viện của Hiệp hội Esperanto Nhật Bản ở Tokyo. Các bộ sưu tập Vien và Aalen có thể tham khảo trên mạng và các hiện vật có thể mượn thông qua hệ thống mượn quốc tế.
 

Gặp gỡ chuyên nghiệp và các sở thích đặc biệt

 

Các tổ chức của những người nói Esperanto bao gồm những tổ chức cho các bác sĩ, nhà văn, công nhân đường sắt, các nhà khoa học, nhạc sĩ, và rất nhiều người thuộc các ngành nghề khác nhau.
Họ thường xuất bản các tạp chí riêng của họ, tổ chức các hội nghị, và giúp mở rộng ngôn ngữ chuyên nghiệp và chuyên dụng. Học viện Khoa học quốc tế San Marino tạo điều kiện cho sự hợp tác ở cấp đại học.
Các ấn phẩm nguyên gốc và dịch xuất hiện thường xuyên trong các lĩnh vực như thiên văn học, công nghệ thông tin, thực vật học, hóa học, pháp luật, và triết học, chỉ xin nêu một vài thí dụ.
Trong năm 2009, UEA cho ra mắt bộ sưu tập những tác phẩm khoa học kinh điển mang tên “ Tư tưởng khoa học” với cuốn Nguồn gốc các loài của Darwin.
Các nhóm có sở thích đặc biệt như hướng đạo sinh, người chơi cờ vua, cờ gô, những người yêu mèo, và người mù. TEJO, Tổ chức thanh niên của UEA, tổ chức các hội nghị quốc tế và xuất bản các tạp chí. Những tín đồ các đạo Phật, Shinto, Công giáo La Mã, Tin Lành, Quaker, Baha và những người vô thần đều có tổ chức riêng của họ và nhiều cộng đồng, xã hội và các nhóm xã hội và có sở thích riêng đều sử dụng ngôn ngữ này. Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) là tổ chức của các nhóm công nhân khác nhau.
 

Văn học

 

Truyền thống văn học phát triển của Esperanto được PEN quốc tế thừa nhận, chấp nhận một nhóm Esperanto liên kết vào năm 1993. Học viện Văn học Esperanto được thành lập vào năm 2008, thúc đẩy việc viết bằng Esperanto. Các nhà văn Esperanto đáng chú ý hiện nay bao gồm các tiểu thuyết gia Trevor Steele (Australia), István Nemere (Hungary), Spomenka Štimec (Croatia), và Manuel de Seabra (Catalonia), nhà thơ Mauro Nervi (Italia), Mao Zifu (Trung Quốc), Mikhail Gishpling (Israel) và Abel Montagut (Catalonia), và các nhà viết tùy bút và dịch giả Probal Dasgupta (Ấn Độ) và Humphrey Tonkin (Hoa Kỳ). Các nhà thơ Esperanto William Auld, Marjorie Boulton, và Baldur Ragnarsson, đã được đề xuất cho Giải thưởng Nobel Văn học.
 

Bản dịch

 

Các bản dịch gần đây nhất ra Esperanto bao gồm tác phẩm Câu chuyện mùa đông của
Shakespeare , Đính hôn của Manzoni, Lord of the Rings của JRR Tolkien, Trăm năm cô đơn của Gabriel García Márquez, Maitreyi của Eliade, Cuộc phiêu lưu định mệnh của chú lính Ŝvejk của Hašek, và Tây Du ký tác phẩm cổ điển Trung Quốc của Ngô Thừa Ân. Nhiều tuyển tập có các bản dịch thơ từ các ngôn ngữ khác nhau.
Đối với trẻ em, ngoài Asterix, Winnie the Pooh Tintin còn có sự tham gia của Der StruwwelpeterPippi Longstocking, và toàn tập sách Moomintroll của Tove Jansson tác giả nổi tiếng thế giới người Phần Lan, cũng như những cuốn sách Oz của L. Frank Baum có sẵn trực tuyến.
Bản dịch ra Esperanto bao gồm Maskerado, một cuốn sách xuất bản bằng Esperanto vào năm 1965 bởi Tivadar Soros, cha đẻ của nhà tài chính George Soros, về sự sống còn của gia đình trong thời gian Đức Quốc xã chiếm đóng Budapest. Cuốn sách này đã được xuất bản bằng tiếng Anh ở Anh và Hoa Kỳ, và đã xuất hiện ở Nga, Hungary, Đức và Thổ Nhĩ Kỳ. Một cuốn sách của nhà báo Ba Lan Roman Dobrzyński, Phố Zamenhof, đã xuất hiện bằng hơn mười thứ tiếng, gần đây nhất ở Pháp (2008) và Ý (2009).
Sân khấu và điện ảnh. Các vở kịch của các tác giả khác nhau như Goldoni, Ionescu, Shakespeare và Alan Ayckbourn đã được trình diễn trong những năm gần đây bằng Esperanto. Nhiều vở kịch của Shakespeare đã được dịch sang tiếng Esperanto, một nhóm diễn viên địa phương trình diễn Vua Lear bằng Esperanto tại Hà Nội, Việt Nam.
Esperanto sử dụng trong các rạp chiếu phim ít gặp hơn. Trong những cảnh quay của Chaplin The Great Dictator có áp phích bằng Esperanto. Trong phim Niềm khoái cảm của thàng ngốc với Clark Gable và bộ phim Nhật Bản
Arima có đối thoại bằng Esperanto, còn bộ phim Cơn ác mộng của William Shatner hoàn toàn nói bằng Esperanto.
 

Âm nhạc

 

Các thể loại âm nhạc tiếng Esperanto bao gồm các bài hát dân gian, rock, nhạc quán rượu, các bài độc tấu và hợp xướng, và opera.
Các nhà soạn nhạc và ca sĩ nổi tiếng, trong đó có Elvis Costello và Michael Jackson, đã ghi âm bằng Esperanto, viết những văn bản lấy cảm hứng từ ngôn ngữ này, hoặc sử dụng nó trong video của họ.
Các tác phẩm dàn nhạc và hợp xướng cổ điển với các văn bản viết bằng Esperanto La Koro Sutro của Lou Harrison và bản giao hưởng số 1 của David Gaines, cả hai đều từ Hoa Kỳ. Âm nhạc bằng tiếng Esperanto có thể được tìm thấy trực tuyến.
 

Tạp chí

 

Hơn 100 tạp chí và tập san được xuất bản thường xuyên bằng Esperanto, bao gồm cả tạp chí tin tức hàng tháng Monato, tạp chí thanh niên Kontakto, và tạp chí Esperanto của UEA. Nhiều tạp chí có một phiên bản trực tuyến. Có các xuất bản phẩm thường kỳ về thuốc, khoa học, và tôn giáo, cũng như các xuất bản phẩm về giáo dục, phê bình văn học, và các ấn phẩm về chủ đề chuyên biệt .
 

Đài phát thanh và truyền hình

 

Các đài phát thanh ở Brazil, Trung Quốc, Cuba, Ba Lan và Tòa thánh Vatican phát sóng thường xuyên bằng Esperanto .
Có nhiều chương trình có sẵn trực tuyến. Esperanto-TV ở Bialystok phát sóng các chương trình thường xuyên bằng Esperanto.
   

Internet

 

Esperanto được sử dụng rộng rãi trên Internet, và phát triển nhanh chóng. Có hàng trăm nhóm thảo luận bao gồm các chủ đề từ sử dụng Esperanto trong gia đình tới thuyết tương đối tổng quát. Esperanto được sử dụng rộng rãi trong ICQ, IRC, MSN, và các chương trình nhắn tin tức thời Skype.
Chương trình máy tính, ví dụ như phát hiện lỗi chính tả và ngữ pháp, bàn phím, đã được tạo ra bằng ngôn ngữ Esperanto.
Các chương trình như Open Office, Firefox, IrfanView, môi trường đồ họa máy tính để bàn KDE, và các hệ điều hành Ubuntu và Mandriva sẵn bằng Esperanto. Các trang web phổ biến như Google, Wikipedia, Facebook, và Ipernity có phiên bản Esperanto.
 

Các dịch vụ của UEA

 

UEA xuất bản sách, tạp chí, và một Niên giám các tổ chức Quốc tế ngữ và các đại diện địa phương trên khắp thế giới. Những ấn bản này, cũng như thông tin trên đĩa CD, DVD có thể được tìm thấy tại www.uea. Dịch vụ sách của UEA có khoảng 5.000 đầu sách trong kho.
Để có thêm thông tin về Esperanto, hãy liên hệ với UEA tại
Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ Rotterdam, Hà Lan
(Tel. +31-10-436-1044, fax 436-1751; info@co.uea.org e-mail),
777 Liên Hợp Quốc Plaza, New York, NY 10017, USA (Tel. +1-
212-687-7041, fax 949-4177), hoặc thông qua trang web của UEA tại www.uea.org 

 

 

Tại Việt Nam, có thể liên lạc với:
· Hội Quốc tế ngữ Việt Nam, 105A Quán Thánh, Hà Nội, Việt Nam (tel. 04-3 945 42 72; e-mail: viesperas@fpt.vn)
· Hội Quốc tế ngữ Hà Nội, 14, Phan Chu Trinh, Hà Nội, Việt Nam (tel: 04-5 744 547 ;e-mail: haufo@fpt.vn)
· Hội Quốc tế ngữ TP Hồ Chí Minh , 442/1 Lê Quang Định, Phường 11, Quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh. Email: lethienthu_esper@hotmail.com

Liên quan
Tiếng Việt - Esperanto

  

Thông tin thời tiết