“NHẬT KÝ TRONG TÙ ”, một bức chân dung của Chủ tịch HO CHI MINH

13/3/2013

 

 

Cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam đang đốt cháy tâm hồn mọi người trên Thế giới. Hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí minh, vị lãnh tụ của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, về mặt ẩn dụ cũng như trên thực tế, đã gây một ấn tượng sâu sắc trong chúng ta. Về nhân vật nổi tiếng này, ai nấy đều biết rằng hiện nay Người là một trong những nhà đạo diễn chủ yếu của tấn kịch châu Á và trước kia, Người đã từng là lãnh tụ cách mạng ở Đông Dương. Chúng ta biết rằng con đường đưa Người tới cương vị chủ tịch của một nước là trải qua nhiều chiến đấu và hy sinh, nhiều phen người đã bị giam cầm trong đủ các loại nhà tù của đế quốc. Là một “Nhật ký”, dĩ nhiên cuốn sách hứa hẹn nhiều điều hấp dẫn. Nhưng ta chớ nên chờ đợi ở tập sách dày 108 trang này những điều ghi chép hàng ngày của một nhà lãnh tụ lão thành; bạn đọc sẽ thấy ở đây một cái gì khác hẳn.
Rõ ràng đây là một bức chân dung của một vị Chủ tịch. Nhưng đây không phải là những chuyện kể mang màu sắc chính trị và không phải là văn xuôi. Đây là thơ, những bài thơ ngắn gọn, những đoạn thơ mang đầy cá tính, viết ra trong hoàn cảnh bị kẻ địch bắt, vì Hồ Chí Minh đã chọn lấy cách làm thơ để giải khuây trong quãng thời gian Người bắt buộc phải ngồi không ở chốn lao tù. Những đoạn thơ hoàn toàn riêng tây này đã biểu hiện những cảm xúc và những niềm hy vọng của người bị bắt. Thảng hoặc ở đây kia, người ta thấy tác giả ngụ ý nói đến những hoàn cảnh và lý do của tình huống, tuy nhiên những cái đó chỉ được phác qua một cách nhẹ nhàng vì không phải là chủ đích của tác giả. Người ta thấy trên tấm phông của tình hình chính trị quốc tế, nổi bật lên những nét tình cảm và những nét hy vọng , sự phát hiện ra niềm vui – dĩ nhiên là khó khăn – trong những ngày sống mất tự do. Ở đây người ta thấy Hồ Chí Minh có đầy đủ những đức tinh quan trọng của một nhà thơ, vì thơ của người đã được kết tinh từ nguồn cảm hứng thực sự của thi ca, từ sự hóm hỉnh tinh tế và từ sức tưởng tượng phong phú. Những đức tính ấy đã đem lại cho người đọc sự sảng khoái được bắt gặp một nền thơ hiệnthực và ở đây, qua các đề tài, thơ đã kết hợp chặt chẽ hiện thực với lãng mạn. Xin nêu ra một vài mẫu làm thí dụ:
XẾ CHIỀU.
Cơm xong, bóng đã xuống trầm trầm
Vang tiếng đàn ca, rộn tiếng ngâm;
Nhà ngục Tĩnh Tây mờ mịt tối
Bỗng thành nhạc quán viện hàn lâm.
Giọng thơ mang đầy bản sắc, làm cho người đọc tự nhiên cảm thấy mình đang đứng trước một nhà thơ, nhà thơ dang sống trong hoàn cảnh hết sức ngặt nghèo, nhưng rõ ràng nhà thơ không hề tiếu sức mạnh và thụ động. Trái lại, Người sống ra sống và còn có đủ lý do để nhìn thấy sự hài hước của số phận, để cùng với nó lại tự trào về mình:
Mỗi người nửa chậu nước nhà pha,
Rửa mặt, pha trà tự ý ta;
Muốn để pha trà, dừng rửa mặt
Muốn đem rửa mặt, chớ pha trà.
Hoặc như ở một bài thơ khác, dường như Người cũng vẫn đang nói với bên trong của tâm hồn mình:
Ví không có cảnh đông tàn
Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân,
Nghĩ mình trong bước gian truân
Tai ương rèn luyện tinh thần thêm hăng.
Nhờ bản dịch của Đào Anh Kha tài tình và giàu âm điệu, các câu thơ QTN đã có được một hình thức đẹp đẽ và thích đáng. Nói chung, người đọc có cảm giác như mình được đứng dừng lại đôi phút trên dòng thác thời gian, tạm quên cuộc chiến tranh đau lòng đang diễn ra – cuộc chiến tranh phi nghĩa mà ai nấy đều mong muốn và tin tưởng là phải chấm dứt – để tập trung ý nghĩ vào một con người đang chân thành bộc lộ mình. Và chúng ta đã tiếp nhận được một bức chân dung làm cho mình phải ngạc nhiên. 
Đây là một cuốn sách mà tất cả mọi người yêu thơ đều nên đọc, vô luận người đọc ấy mang chính kiến như thế nào.
                    
                      F. Szilaghy
Nguồn : Tạp chí NORDA PRISMO
          Số 1 của năm 1967,
          Trang 61; 62
                                                                           Đào Anh Kha dịch
 
 
Tiếng Việt - Esperanto

  

Thông tin thời tiết